stichting Tilburgse Taol

HOME TEKSTEN AUTEURS BRABANTS AUDIO SPECIAAL KUNST FOTO

 Smoutolie, de favoriete geur van de Tilburgers

Geur roept veel herinneringen op. Dat bleek in april 2007. Het Brabants Dagblad organiseerde de verkiezing van de favoriete geur van de Tilburgers. Dat kermis een zintuigprikkelend feest is, kwam naar voren door de tweede plaats voor wat door iemand werd omschreven als ‘heerlijke kermismelange’. ‘Stank van vroeger’, waaronder de pregnante lucht van de waterzuivering, eindigde op nummer drie. Ruim bovenaan stond de geur van ‘textiele’ luchten met smoutolie als de meest genoemde.

Dit gegeven werd door de Stichting Tilburgse Taol aangegrepen om smoutolie als uniek Tilburgs odeurtje in een flesje te doen. De Stichting Tilburgse Taol richt zich op erfgoed en ziet het dialect als belangrijkste uiting daarvan. In de bijna vijftien jaar van het bestaan heeft de stichting een aantal erfgoedrelikwietjes uitgebracht, waaronder het Leeslèngske, sjèpwaoter, een rommelpotbouwpakket en kleppers. Het flesje met smoutolie past in deze traditie. De originele smoutolie met de kenmerkende geur werd pas na lang zoeken in Spanje gevonden.

Aan het begin van het productieproces werd wol gewassen. Daardoor verdween ook het wolvet, een dun laagje vet dat van nature om de wolvezels zit. Om beschadiging van de vezels te voorkomen, moest vóór het spinnen weer vet worden toegevoegd. Dat gebeurde in de duivelmolen. Deze stond in het duuvelhok en de man die daarin werkte heette duvelèèr. Duuvelhok en duuvelèèr zijn zeer bekende fenomenen uit de textiel- en wolgeschiedenis van Tilburg .

Aan de wol werd een bepaalde hoeveelheid smoutolie toegevoegd. Smout is een oud woord voor vet. Het is verwant met ‘smelten’. Het komt nog voor in het Vlaamse woord smoutebollen (oliebollen). Aanvankelijk werden vetten als boten en reuzel gebruikt, evenals uit koolzaad geslagen oliën. In de tweede helft van de negentiende eeuw konden vetten op industriële schaal worden gesplitst. Een van de vetzuren die ontstonden was oliezuur of oleïne. Het is dit oliezuur jarenlang bij het spinproces is gebruikt. Overal in textielstad Tilburg hing de karakteristieke geur van smoutolie, de favoriete geur van de Tilburgers.                           



Bezoekers van het Groot Diktee van de Tilburgse Taol op vrijdagavond 9 november, ontvangen een flesje met smoutolie. De geur daarvan is uitgeroepen tot de meest kenmerkende van Tilburg. Leden van de Stichting Tilburgse Taol hebben alle flesjes met de hand gevuld. Dit secure monnikenwerk kon beginnen nadat de flessen met smoutolie uit Spanje waren gearrvieerd. Cees Verbunt, René de Regt, Ad Schaapsmeerders en Jef Maas (vlnr) vullen de flesjes met smoutolie.